Powitanie.


Witam wszystkich czytelników, zarówno tych stałych, jak i okazjonalnych, zainteresowanych urodą północnych regionów Włoch. Znajdziecie tu kontynuację mojego bloga pod tym samym tytułem http://sukienkawkropki.blox.pl/html. Dla zachowania ciągłości, postanowiłam przenieść w to miejsce część moich starych postów, uaktualnionych i poprawionych. Mile są widziane komentarze, jak również pytania osób, które wybierają się w opisywane przeze mnie strony.
Na wszystkie z przyjemnością odpowiem!

niedziela, 14 lutego 2016

Lombardia. Val Perlana - bazylika San Benedetto, fascynujący zabytek zagubiony w górach.

Val Perlana to głęboki wąwóz przecinający z góry na dół górskie pasmo zwane Monti di Tremezzo. Jej nazwa pochodzi od strumienia Perlana, wpadającego do jeziora Como pomiędzy Lenno i Ossuccio, którego źródło znajduje się na  Monte Galbiga (1698), będącej częścią długiego łańcucha wzniesień, jakie widzimy po lewej stronie, kiedy płyniemy statkiem z Como do Bellagio.

 Ja, mimo iż minęło kilkanaście lat od tej chwili, nadal pamiętam mój pierwszy taki rejs, jakby to było wczoraj...
Widok zielonych, zalesionych stoków stromo schodzących w kierunku wody, z wioskami rozrzuconymi wzdłuż brzegu, oczarował mnie tak bardzo, że kiedy zamknę oczy, nadal go widzę siłą mojej wyobraźni. Wyższe partie gór to trawiaste łąki, niegdyś będące pastwiskami, gdzie niejednokrotnie można napotkać budynki, jakie dawniej służyły za schronienie pasterzowi i jego zwierzętom. Dziś zdarza się że są one przerabiane na letnie domy, lub gospodarstwa agroturystyczne, lecz spora cżęść z nich została opuszczona i powoli idzie w ruinę.
  Pamiętam, że podczas tego pierwszego rejsu poczułam przemożne pragnienie aby stanąć na szczycie tych wzniesień, i żal mi ścisnął serce na myśl, iż pozostanie ono tylko w sferze marzeń... Jednak stało się inaczej, kiedy nieco oswoiłam się z włoskimi realiami, zaczęłam się zapuszczać w okoliczne góry; początkowo były to krótkie spacery, a z biegiem czasu coraz dłuższe, całodzienne wyprawy.
Jedną z nich była wycieczka do San Benedetto, kościoła o niemal tysiącletniej historii, przy którym niegdyś znajdował się niewielki klasztor braci benedyktynów. Jest to cenny zabytek budownictwa romańskiego, wzniesiony z wapienia wydobywanego z kamieniołomów w niedalekim Moltrasio. Jego budowniczymi byli mistrzowie kamieniarscy, którzy przeszli do historii jako magistri comacini (wspominałam o nich kilkakrotnie w moich postach min. tutaj). Leży on w połowie zbocza Monte Galbiga, na wysokości 810 m; dotarcie do niego nie jest szczególnie trudną wyprawą, choć miejscami ścieżka pnie się bardzo stromo do góry. Do San Benedetto można dojść zarówno z Ossuccio, jak i z Lenno, idąc raz po lewej, a raz po prawej stronie wąwozu, zataczając przy tym koło. Dzięki temu wycieczka jest bardziej urozmaicona, gdyż po drodze można odwiedzić Sacro Monte di Ossuccio (pisałam o nim tutaj) oraz piękne Sanktuarium Madonna del Soccorso, natomiast pod koniec zboczyć do klasztoru zwanego Abbazia dell'Aquafredda, wzniesionego na obrzeżach Lenno.
Taką właśnie wycieczkę zrobiłam swego czasu w towarzystwie dwóch znajomych Włoszek, Silvany i Aldy, mieszkających w jednej z sąsiednich miejscowości nieopodal Limbiate.

Do Como dotarłyśmy lokalnym pociągiem, a następnie pojechałysmy autobusem do Ossuccio. Tu rozpoczęłyśmy nasz trekking ścieżką prowadzącą pomiędzy kaplicami Sacro Monte dzięki czemu miałam okazję zobaczyć je ponownie, a także porównać ich obecny stan z tym, w jakim je zastałam podczas mojej pierwszej wizyty.
Na przestrzeni tych kilku lat, jakie minęły, wykonano tam wiele prac konserwatorskich, a rzeźby odkurzono i zrekonstruowano. Wcześniej Sacro Monte przedstawiało widok dość opłakany, natomiast po renowacji nieco razi nowością i jaskrawymi barwami (co podobno jest zgodne z jego pierwotnym wyglądem), jednak pocieszające jest to, że ten cenny zabytek sztuki sakralnej znajdujący się na liście UNESCO nie ulega dalszej degradacji.
Poświęciłyśmy też nieco czasu na odwiedzenie Sanktuarium i krótki odpoczynek na jego pięknym tarasie, skąd jest wspaniały widok  na jezioro Como. Pogoda nam dopisała, był początek października, kiedy to we Włoszech zaczyna się złota jesień; zwykle w tym czasie nadal jest bardzo ciepło, ale nie upalnie, a liście powoli zmieniają swą barwę. W powietrzu nie widzi się foschii więc często jest ono kryształowo przejrzyste, co sprawia, że kolory stają się głębokie i nasycone, w stopniu mogącym przyprawić o zawrót głowy kogoś, kto podobnie jak ja, nigdy nie miał dość oglądania tego przepięknego pejzażu

 Po chwili wytchnienia ruszyłyśmy w dalszą drogę; początkowo szłyśmy mulatierą pomiędzy poletkami otoczonymi niskimi murkami wzniesionymi metodą "al secco", pośród pachnących ziół, drzewek oliwnych, i laurowych krzewów. Dalej poprowadziła nas wygodna ścieżka pomiędzy zielonymi pastwiskami, a na koniec weszłyśmy w gęsty las porastający zbocze góry. Tu już było widać pierwsze oznaki jesieni, liście kasztanowców zaczynały zwijać się i płowieć, a na skraju ścieżki niewielkie brzozy niczym złociste fontanny wystrzelały pomiędzy ciemnozielonymi świerkami. Dzień był przepiękny, powietrze lekkie i niezbyt wilgotne, więc z radością, choć nie bez pewnego wysiłku, szłyśmy w górę.
Jak wspominałam na wstępie, ścieżka miejscami pnie się dość ostro, więc co jakiś czas zatrzymywałyśmy się żeby wyrównać oddech. Cała trasa ma długość około trzynastu kilometrów; można rzec, że jest to niezły kawałek drogi, zważywszy, że do pokonania jest także 600 m przewyższenia.
Nasz szlak prowadził  zboczem głębokiego wąwozu, aż do chwili, kiedy przekroczyłyśmy wąski strumień San Benedetto, który toczył w dół swe wody tworząc na kamieniach niewielkie kaskady. Nieopodal znalazłyśmy małą tabliczkę upamiętniającą turystkę, która w tm miejscu straciła życie skutkiem upadku ze skarpy; ta smutna pamiątka przypomniała nam, że nigdy dość ostrożności na górskich szlakach.

Z tego miejsca do opactwa było już niedaleko, po przejściu niewielkiego odcinka drogi wyszłyśmy na otwartą przestrzeń, a wtedy na tle zielonego zbocza Monte di Tremezzo leżącej po drugiej stronie wąwozu, ukazała się nam szara bryła kościoła i niewielki budynek dawnego klasztoru. San Benedetto na pierwszy rzut oka nie oszałamia swoją urodą, architektonicznie jest dość skromne i mało ozdobne, wręcz prymitywne, lecz według mnie, właśnie ten aspekt w połączeniu z jego historią daje nam poczucie, że patrzymy na coś zupełnie wyjątkowego.
Wygląda jak by je wzniosły ręce niezbyt wyrafinowanych budowniczych, skupiających się przede wszystkim na jego funkcji użytkowej, jednak kiedy przyjrzymy mu się uważnie zadziwi nas nie tylko precyzja w obróbce kamiennych elementów oraz ich doskonałe dopasowanie, ale także sposób, w jaki związano budynki z pochyłym, nierównym terenem, świadczący o wiedzy i kunszcie ówczesnych architektów.  Dla ozdoby świątyni przydano jej dwa rzędy arkatur, oraz bloczki kamienne ułożone ukośnie niczym zęby piły, odcinające tympanon od fasady. Ponad drzwiami widać okrągły zarys, który być może niegdyś był rozetą, choć uboga sylwetka kościoła nie wskazuje na to, że ten zamysł mógł być kiedykolwiek zrealizowany.


 Podobna skromność i umiarkowanie cechuje trzy absydy; centralna, największa a nich, ma trzy otwory okienne typu monofora i cztery półkolumny połączone rzędem arkatur; dwie mniejsze, znajdujące się po jej obu stronach, wyglądają podobnie, z tą różnicą, że mają jedynie pojedyncze okna. Dzwonnica wzniesiona na bazie kwadratu jest kompletnie pozbawiona ozdób, i wszystko wskazuje na to, że pełniła też rolę wieży obserwacyjnej. Obok kościoła wznosi się mały budynek niegdyś będący klasztorem, obok są ruiny dawnych zabudowań gospodarczych, a na skarpie na wprost kościoła znalazłyśmy wkopaną w zbocze dawną piwnicę, oraz źródło obudowane kamieniami.
Jak już pisałam, całość przedstawia się bardzo skromnie, i świadczy o tym, że było to miejsce nie tyle przeznaczone do życia spędzanego na modlitwie i kontemplacji, co poświęcone przede wszystkim pracy fizycznej. Niegdyś na zboczu tych gór znajdowały się pastwiska i pola uprawne, dopiero później, kiedy zostały opuszczone i zaprzestano ich kultywacji, wziął je w swoje posiadanie las.
Społeczność zakonna przetrwała w tym miejscu jedynie dwa stulecia; kiedy poniżej powstał klasztor i kościół Aquafredda, opactwo zostało opuszczone przez zakonników i przestało pełnić swoją funkcję. W następnych stuleciach było używane przez okolicznych wieśniaków jako schronienie dla zwierząt i ludzi, aż powoli zamieniło się w niemal kompletną ruinę. Na szczęście nie doszło do jego całkowitego upadku, ponieważ w połowie XX wieku podjęto prace nad zabezpieczeniem kościoła, co jednak tylko na krótko poprawiło sytuację tego zabytku.

 Dzięki wieloletnim wysiłkom lokalnej społeczności, w latach osiemdziesiątych ponownie podjęto się restrukturyzacji obiektu, która tym razem dała lepsze wyniki i pozwoliła nie tylko na należyte zabezpieczenie świątyni oraz klasztoru, ale przywróciła temu miejscu również jego wymiar duchowy. Co prawda klasztor nie jest zamieszkany, jednak kościół nadal pełni swą dawną funkcję, i kilka razy do roku odprawia się w nim nabożeństwa.
Miałyśmy szczęście, ponieważ zastałyśmy kościół otwarty, idąc nie miałyśmy pewności, że tak będzie, ale ku naszej radości mogłyśmy wejść do jego wnętrza. Muszę powiedzieć, że  mimo swojego surowego wystroju zrobiło ono na mnie ogromne wrażenie, nie sposób było nie zachwycić się prostotą tej świątyni, którą jeszcze bardziej podkreślały współcześnie dodane elementy doskonale wpisujące się w jej styl: kamienny ołtarz, proste, nieliczne meble służące do odprawiania liturgii oraz ławki wykonane z surowego drewna, a także świeczniki z kutego żelaza . Wchodząc do kościoła zauważyłam granitową płytę, umieszczoną tuż przed wejściem niczym swego rodzaju próg, gdzie wyryto znak równoramiennego krzyża wpisany w okrąg, rzecz jakiej nie widziałam nigdy dotąd. Tuż za drzwiami, w przedsionku kościoła, znajduje się niewielka kolumna z kropielnicą wykonaną współcześnie z terakoty. Niestety, oryginalna, wyrzeźbiona w białym marmurze z Muso, została skradziona w latach 70-tych XX wieku.

Mówi o tym tablica jaką umieszczono w pobliżu, i nie kryję, że ów napis był dla mnie świadectwem nie tylko ludzkiej podłości i zachłanności, lecz także tego, co w ludziach najlepsze, starania, aby ocalić od ruiny i zapomnienia to, co kiedyś inni, podobni nam, stworzyli przed wiekami...
Wszystkie trzy długo chodziłyśmy po kościele nie przeszkadzając sobie nawzajem, oglądałyśmy jego nawy, oddzielone rzędami ciężkich kamiennych kolumn, tworzących arkady o łagodnie wysklepionych łukach, drewniane belki stropu, dźwigające kamienne płyty dachu, i patrzyłyśmy przez małe okienka na świat rozświetlony słońcem.Wnętrze nie jest otynkowane, nie ma tam żadnych fresków, ani ozdób, na których mogłoby spocząć nasze oko. Mimo to, jak nigdy odczułam tam duchowy wymiar świątyni, której nie trzeba przydawać niczego więcej, ponieważ ona sama w sobie jest skończona, pozostając niemal częścią natury, tak jak jest nią górska grota. Sądzę, że moje dwie towarzyszki miały podobne odczucia, bo także nie przejawiały żadnej chęci do opuszczenia tego niezwykłego miejsca. Na chwilę posiadywałyśmy w zadumie na ławkach, aby za moment ponownie wstać, i jeszcze raz przejść wszerz i wzdłuż wnętrze kościoła, popatrzeć przez jego wąskie okienka, oraz grę światła i cienia pomiędzy kolumnami.

 Żal mi było opuszczać tę świątynię, bo jak nigdzie dotąd poczułam się częścią jej niemal tysiącletniej historii. Było to tak piękne i niespodziewane, że kiedy wychodziłam na zewnątrz, miałam wrażenie, że dobrowolnie wyrzekam się czegoś cennego, czego już nigdy nie zaznam...Jeszcze raz obeszłam kościół wokoło, i ruszyłyśmy w drogę powrotną. Przekroczyłyśmy strumień Perlana, po czym przeszłyśmy na drugą stronę wąwozu, skąd jeszcze raz mogłyśmy spojrzeć na San Benedetto wznoszące się pomiędzy drzewami. Miałyśmy do przejścia kilka kilometrów, więc należało się pośpieszyć, ponieważ południe minęło dość dawno, a nas czekała jeszcze powrotna podróż. Cieszyłam się, że wracamy inną drogą, ponieważ po wyjściu z gęstego lasu od czasu do czasu znajdowałyśmy się na otwartej przestrzeni, co pozwalało nam patrzeć na szafirowe  wody jeziora w dole, półwysep Balbianello, i czerwone dachy zabudowań Lenno.  Na drugim brzegu jeziora Como widać było jak na dłoni zielone stoki gór w obrębie Triangolo Lariano, a w głębi za nimi szary masyw Grigni, który zaczynał nabierać pomarańczowej poświaty od promieni słońca, powoli chylącego się ku zachodowi. W miarę jak schodziłyśmy coraz niżej, przybywało domostw otoczonych bujnymi ogrodami, jakie znajdują się na obrzeżach Lenno; na chwilę wstąpiłyśmy do opactwa Aquafredda ( napiszę o nim przy innej okazji) a gdy je opuściłyśmy, po niedługim czasie doszłyśmy do  centrum miasteczka. Zeszłyśmy na nabrzeże, gdzie postanowiłyśmy odpocząć przed podróżą w ogródku przytulnej kawiarenki z pięknym widokiem na jezioro.

 W sumie miałyśmy na sobą pięć godzin marszu (co prawda podzielonego na dwa etapy, bo w kościele spędziłyśmy sporo czasu) i trzynaście kilometrów drogi, więc po tym wysiłku przyszła nam ochota na mocną kawę i sporą porcję lodów. Zjadłyśmy je bez żadnych wyrzutów sumienia, gdyż należała się nam ta drobna nagroda za osiągnięcie celu wyprawy. Nasza satysfakcja z niej była tym większa, że dzień był bardzo piękny, opactwo okazało się naprawdę fascynujące, a do tego, mimo że szłyśmy razem po raz pierwszy, okazało się że ta wspólna wędrówka była całkiem udana. Poniżej zamieszczam zdjęcie wąwozu Val Perlana, uważne oko dostrzeże niemal na jego środku maleńki, szary punkt - to właśnie szczyt wieży kościoła, widoczny pomiędzy drzewami.



Więcej zdjęć z tej wycieczki można zobaczyć w albumie>https://plus.google.com/photos/113977733476722899989/albums/5652129133833685841

niedziela, 7 lutego 2016

Lombardia. Gravedona, Madonna del Tiglio - styl romański i relaks w błękicie.



Jednym z moich ostatnich wypadów we włoski plener była wycieczka do Gravedony, niewielkiej miejscowości położonej w północnej części jeziora Como, gdzie horyzont zamyka skalista  ściana gór leżących nieopodal Chiavenny. Jeszcze dalej jest przełęcz Spluga, stanowiąca bramę pomiędzy Włochami i Szwajcarią, od której dzieli Gravedonę około sześćdziesięciu kilometrów. Jezioro w tym miejscu ma zupełnie inny charakter niż część rozciągająca się pomiędzy Como i Bellagio. Nie zobaczymy tu mnóstwa wytwornych, letnich rezydencji, także miasteczka, mimo iż malownicze, nie oszałamiają swym urokiem tak bardzo, jak to ma miejsce w przypadku prześlicznej Varenny, Torno, czy Bellagio.

Okolica ma wygląd nieco surowy,  klimat w zimie jest chłodniejszy, a w lecie bardziej wietrzny. Dzięki tym silnie wiejącym wiatrom jest to prawdziwy raj dla osób uprawiających żeglarstwo, wind surfing i kite surfing.
 Statki, bez przerwy kursujące w południowo zachodniej części jeziora, tu zawijają rzadko, co ma znaczenie dla bezpieczeństwa na wodzie, tym bardziej, że wielu sportowców to nowicjusze, zdobywający pierwsze szlify w różnych szkółkach lub uczestniczący w kursach. Gravedona leży na wprost opactwa Piona, będącego wspaniałym zabytkiem sztuki sakralnej, gdzie swego czasu byłam na wycieczce, link wzniesionego na przeciwległym brzegu jeziora. Za nim widać charakterystyczny, zielony stożek Legnoncino, i skalisty, trójgraniasty szczyt Monte Legnone, pięknej góry, której wierzchołek z racji wysokości (2610m)  nawet w cieplejszych miesiącach często pokrywa warstwa śniegu.

 Jak już wspominałam pisząc o wycieczce do Piony, z Como można tu dopłynąć statkiem typu "rapido", który co prawda zatrzymuje się rzadziej, lecz mimo to, dystans pomiędzy tymi dwiema miejscowościami pokonuje w czasie ponad półtorej godziny, co sprawia, że cała wyprawa bardzo się przedłuża, bo przecież trzeba brać pod uwagę także podróż powrotną. Bezpośrednie rejsy odbywają się jedynie dwa razy dziennie, dość wcześnie rano i po południu, więc dla kogoś, kto tak jak ja miał jeszcze spory kawałek drogi do Como, zgranie wszystkich środków lokomocji było sporym problemem. Poza tym nie lubiłam pływać takim statkiem gdyż porusza się on istotnie bardzo szybko i niemal cały czas mknie środkiem jeziora z szybkością błyskawicy, co w sumie nie jest zbyt atrakcyjne. Do tego na górnych odkrytych pokładach strasznie wieje, więc jeśli ktoś dba o zdrowie lepiej usytuować się na jednej z dolnych kondygnacji i wyglądać przez okno, to jednak sprawia, że widoczność jest ograniczona. Pomijam tu kwestię ekonomiczną - bilet kosztuje dość drogo, nawet jak na włoskie realia. Dlatego też znalazłam rozwiązanie pośrednie, pojechałam do Gravedony autobusem a ze statku skorzystałam jedynie po to, aby przepłynąć na drugi brzeg, co pozwoliło mi zaoszczędzić sporo czasu spędzonego na pokładzie. Oczekując na przeprawę do opactwa pobieżnie obejrzałam miasteczko, jednak zabrakło mi czasu, żeby odwiedzić najważniejszy zabytek, czyli leżący nieco na uboczu kompleks składający się z dwóch romańskich kościołów.

Co prawda mogłam na niego popatrzeć płynąc do Piony i muszę powiedzieć, że ten widok bardzo mnie zafascynował. Zobaczyłam wtedy niewielki cypel a na nim masywne, szare bryły świątyń i wyniosłą, oktagonalną wieżę przykrytą niskim hełmem, wyłaniające się z pomiędzy zielonych platanów.
Po powrocie do domu przewertowałam moje przewodniki oraz zasoby internetu i dowiedziałam się, że kościół z wyniosłą wieżą to Madonna del Tiglio, jedna z wielu romańskich świątyń, jakie można oglądać w okolicy jeziora Como. Leży ona nieco na uboczu Gravedony, w miejscu, które często jest nazywane Świętą Strefą, ponieważ z tego co wiadomo, od dawna było to miejsce kultu, zarówno za czasów pogańskich, jak i później, kiedy wprowadzono tu wiarę chrześcijańską.

 Uważa się, że w V lub VI wieku powstało tu pierwsze chrześcijańskie baptysterium, którego resztki odkryto podczas prac restauracyjnych przeprowadzonych w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Jest nawet na jego temat wzmianka pochodząca z IX wieku w  niemieckich kronikach z Fuldy, mówiąca, że znajdował się tam fresk przedstawiający pokłon Trzech Króli, z którego przez dwa dni bił nieziemski blask. To baptysterium prawdopodobnie uległo zniszczeniu; nie wykluczone, że z biegiem czasu uznano je z a zbyt skromne, ponieważ w XII stuleciu zbudowano w tym miejscu kościół, jaki widzimy obecnie, chociaż z pewnym zastrzeżeniem, otóż jego charakterystyczna dzwonnica powstawała etapami; niższa część na bazie kwadratu sięga XIV wieku, natomiast część oktagonalna przybrała obecny kształt dopiero w wieku XVI. Być może właśnie z tą powolną budową związana jest nazwa kościoła gdyż na niedokończonej dzwonnicy miało wyrosnąć lipowe drzewko (tiglio to włoska nazwa lipy). Tak czy inaczej, doszłam do wniosku, że z pewnością jest to miejsce bardzo interesujące dla kogoś, kto tak jak ja, uwielbia romańskie kościoły, więc pewnego letniego dnia wybrałam się pociągiem do Como aby ponownie wsiąść do autobusu zmierzającego w stronę Gravedony.

 Jazda autobusem trwała dość długo, lecz jak zwykle była dla mnie atrakcją sama w sobie, ponieważ uwielbiałam te podróże ze względu na możliwość podziwiania przepięknej okolicy. Zwykle starałam się usiąść na pierwszym siedzeniu, a jeśli było zajęte, wybierałam miejsce przy oknie od strony jeziora, bo choć większość tych widoków znałam na pamięć, to nigdy mnie nie nużyły; śmiało mogę rzec, że choć miejsca były te same, to nigdy nie wyglądały tak samo, gdyż zmieniały się w zależności od pory dnia i pogody.
Raz mogłam podziwiać jezioro i jego brzegi w oślepiającym blasku słońca rozświetlającego wszystkie kolory, innym razem była to szafirowa lub liliowa zasłona foschii, welon mgły zacierający kontury, albo powietrze ciężkie i pociemniałe od nadciągającej burzy. Kochałam ten pejzaż i te miejsca, były jedną z tych rzeczy, którymi karmiłam moją duszę podczas lat spędzonych z dala od wszystkiego, co zostawiłam wyjeżdżając z Polski... Niebieski autobus kołysał się pokonując kolejne zakręty a ja syciłam oczy tym widokiem,  znów czułam się jak mała dziewczynka, która zakłada swoją ulubioną sukienkę w kropki i biegnie na łąkę odkrywać nowe światy...Kiedy dotarłam do przystanku na obrzeżach Gravedony i wyszłam z klimatyzowanego autobusu, okazało się, że na zewnątrz upał jest po prostu nie do zniesienia a powietrze wprost faluje nad rozgrzanym asfaltem; szybko pomaszerowałam w stronę brzegu jeziora w poszukiwaniu zarówno kościoła, jak i odrobiny chłodu, który mógł mi przynieść wiatr wiejący od wody.

Minęłam długi kamienny mur; Madonna del Tiglio ukazała mi się niespodziewanie i muszę powiedzieć, że ten widok był dla mnie sporym zaskoczeniem, ponieważ bryła świątyni wydała mi się raczej nieduża w stosunku do dość masywnej, wyniosłej wieży i skojarzyła mi się z sylwetką żyrafy o wyciągniętej szyi. Mimo to, trudno było jej odmówić swoistej urody i elegancji.  Wzniesiono ją z materiału dostępnego w okolicznych kamieniołomach; niemal czarnego kamienia z Olcio i białego marmuru z Muso, ułożonych poprzeczne pasy; dla ozdoby dodano fryzy arkadowe, ciągnące się zarówno pod dachem głównego korpusu, jak i trzech absyd, z których dwie znajdują się po bokach, natomiast trzecia naprzeciwko głównego wejścia. Absydy zdobią delikatne, smukłe kolumny, w tych bocznych umieszczono także pojedyncze okrągłe okna, natomiast w trzeciej, podobnie jak w głównym korpusie, przebito wąskie otwory okienne typu monofora. Patrząc na nie widzimy jak grube są ściany, jednak mimo że same okienka są niewielkie, całość świątyni sprawia nieco lżejsze wrażenie dzięki temu, że od strony zewnętrznej rozszerzają się one niczym luneta.

Nad głównym wejściem dostrzeżemy takie pojedyncze okienko, kiedy patrzymy na nie z dołu wydaje się, że jest to jedynie wąska szczelina; nad nim umieszczono marmurową rzeźbę w kształcie ludzkiej głowy a po jego obu stronach widnieją symboliczne płaskorzeźby wyryte w białym marmurze. Uważa się, że głowa pochodzi ze starożytnej steli nagrobnej, natomiast płaskorzeźby prawdopodobnie zdobiły pierwotną świątynię. Górna, oktagonalna część wieży wygląda nieco mniej masywnie dzięki dużej ilości okien, w tym również dwu i trójdzielnych oraz fryzom, utworzonym z ukośnie ułożonych kamiennych bloczków i arkatur. Jak już wspomniałam, Madonna del Tiglio pełniła rolę baptysterium dla znajdującego się obok kościoła San Vicenzo, lecz w przeciwieństwie do innych budowli tego typu, wzniesionych na planie okręgu, zbudowano ją na planie kwadratu.
Wnętrze świątyni jest niezbyt duże i dość ciemne, gdyż wpada tam niewiele światła dziennego, jednak jej architektura robi wielkie wrażenie dzięki półokrągłym niszom i wnękom absyd oraz dwóm niewielkim krużgankom niegdyś przeznaczonym dla kobiet, umieszczonych wysoko na ścianach bocznych. Niegdyś te wewnętrzne ściany zdobiły piękne freski, część z nich zachowała się do czasów nam współczesnych, więc nadal możemy oglądać malowidło przedstawiające pokłon Trzech Króli, które zastąpiło fresk wspomniany w  kronikach z Fuldy, Sąd Ostateczny, wizerunki świętych oraz częściowo  zniszczone malowidło naścienne w absydzie po lewej stronie, przedstawiające Madonnę z Dzieciątkiem, świętego Mikołaja z Bari i innego świętego, którego z braku atrybutów do tej pory nie zidentyfikowano.

Twarz i część korpusu Madonny uległa destrukcji, dlatego też możemy podziwiać jedynie jej pięknie oddaną szatę i dłonie. Muszę powiedzieć, że wszystkie te freski wzbudziły mój szczery zachwyt; nie raz na łamach tego bloga pisałam o tym,  że patrząc na podobne dzieło czuję swego rodzaju ponadczasową więź z jego twórcą a ich niedoskonałości są dla mnie nie tyle świadectwem braków warsztatowych czy niedostatku talentu nieznanego mistrza, co szlachetnego dążenia człowieka do pokonania własnych ograniczeń i wyrażenia tego, co niewyrażalne. Widzę w nich próbę przedstawienia skromnymi środkami istoty wiary, swego rodzaju katechizm dla niepiśmiennych, gdzie obraz zastępuje słowo, budzi wzruszenie i refleksję. Dla mnie też była to okazja do takiej refleksji; nie mogę powiedzieć, że dzieła sztuki, jakie można oglądać w kościołach z późniejszych epok nie dają mi powodów do podziwu, oczywiście cenię je jako wyraz kunsztu, jednak nie budzą one we mnie wzruszenia, takiego, jakie jest moim udziałem w kościołach romańskich, gdzie architektura i sztuka pełnią rolę służebną, a nie są celem same w sobie. Zdjęcia jakie wtedy zrobiłam we wnętrzu świątyni nie są dobrej jakości ponieważ światło nie było najlepsze a z uwagi na ochronę fresków wyłączyłam flesz; jednak mimo to, mam nadzieję, że przynajmniej częściowo dają wyobrażenie o ich dawnej wspaniałości.


W kościele znajduje się jeszcze jeden cenny zabytek, wielki krzyż, wyrzeźbiony w drewnie. Twarz Chrystusa i forma tego krzyża skojarzyła mi się z naszymi stylizowanymi  świątkami i w pierwszej chwili sądziłam, że jest to dzieło współczesne; byłam naprawdę zdziwiona, kiedy okazało się że pochodzi on z XII wieku! Nie znalazłam informacji na ten temat, jednak mam wrażenie, że poddano go istotnym zabiegom konserwatorskim a poprzeczna belka krzyża według mnie wręcz lśni nowością (ale mogę się mylić). Niestety, zdjęcie krzyża, które zrobiłam okazało się kompletnie nieudane, więc zamieszczam jedno z ogólnie dostępnych, jakie znalazłam w internecie. San Vincenzo jest drugim z kościołów należących do opisywanego tu kompleksu. O  wiele większy, został gruntownie przebudowany w XVII i XVIII wieku, z tego okresu pochodzi również jego wystrój. W czasie tej restrukturyzacji dodano mu elegancki portyk i skrzydła boczne, w których mieszczą się dwa oratoria, dzięki temu powstał bardzo ładny dziedziniec otoczony krużgankiem. Z dawnego wczesnochrześcijańskiego kościoła, jaki wzniesiono w XI wieku pozostała piękna, rozległa krypta poświęcona świętemu Antoniemu; jest ona dostępna dla zwiedzających, więc mogłam tam podziwiać wspaniałe kolumny i posadzki, gdzie mimo upływu czasu i wielu stóp, które tamtędy przeszły, nadal widać motyw róży o siedmiu płatkach, wyryty ręką nieznanego artysty kamieniarza. Cały ten kompleks wzniesiono w bardzo atrakcyjnym miejscu, są tu ładnie utrzymane trawniki a piękne platany dają miły cień, tworząc wspaniałe tło dla kościołów. Nieopodal napotkałam ładny barokowy budyneczek, sądziłam że jest to kapliczka, jednak było to obudowane źródło z pojemną cysterną na wodę, które zapewne niegdyś dobrze służyło zdrożonym podróżnym. Pośrodku kępy drzew znalazłam też ciekawą w kształcie fontannę a na przyległym, niewielkim placu, okazały pomnik poświęcony pamięci żołnierzy pochodzących z Gravedony, poległych na wojennych frontach.

Jak wspominałam, obydwa kościoły leżą niemal na skraju wody i jest stąd piękny widok na jezioro oraz otaczające je góry. Można go podziwiać siedząc w cieniu platanów, chłonąc błękit nieba zlewającego się z kolorem połyskliwych fal i zieleń Prealp dającą nawet w upalny dzień poczucie chłodu. Lombardzkie jeziora są naprawdę przepiękne, dostarczają też mnóstwa wrażeń, lecz ten widok był jednym z najbardziej relaksujących, jakie zdarzyło mi się oglądać. Oczywiście nie ma tu mowy o żadnych rankingach albo porównaniach, każde z nich oferuje co innego i w zależności od naszych oczekiwań czy nastroju znajdujemy w nich to "coś" co w danej chwili nas czaruje i sprawia, że właśnie w tym miejscu czujemy się wspaniale. Czasem jest to oszołomienie na widok natłoku wspaniałości a innym razem poczucie, że przeżywamy miły moment dolce farniente, słodkiego nieróbstwa, kiedy odpoczywa nasze ciało i umysł, myśli płyną leniwie a oko ogarnia obraz jako całość, nie rejestrując nadmiaru szczegółów... Z takich chwil nie pamięta się detali, jedynie ogólne wrażenie doskonałego odprężenia, swego rodzaju trans, w którym chciałoby się pozostać na długo.

 Niestety, każda wycieczka się kończy i moja też dobiegła kresu; należało pomyśleć o powrocie. Tym razem poszłam na przystanek w centrum miasta, aby jeszcze raz rzucić okiem na ładny bulwar i Palazzo Gallio, wielką willę stojącą na skraju wody. Wybudowano ją dla kardynała Tolomeo Gallio w XVI wieku, lecz właściciel nigdy w niej nie mieszkał, gdyż nie dożył  jej ukończenia. Spadkobiercy kardynała nie byli nią zainteresowani,   więc za panowania austriackiego ulokowano w niej szpital. W początkach XIX wieku willa przeszła w ręce prywatne a obecnie jest siedzibą Zrzeszenia Gmin Alto Lario. Wokół niej jest zabytkowy ogród pełen krzewów kamelii, co sprawia, że w okresie ich kwitnienia  przybywa tam sporo ludzi, żeby podziwiać ten piękny spektakl natury. Żałowałam nieco, że nie starczyło mi czasu na obejrzenie pozostałych zabytków Gravedony, w tym niewielkiej romańskiej świątyni pod wezwaniem SS Gusmeo e Matteo, gdzie za czasów Maksymiana zostali straceni i pochowani ci dwaj męczennicy, tym bardziej, że można tam zobaczyć freski Gian Maura, młodszego z braci della Rovere, znanych pod przydomkiem Fiammenghini, lub pójśc do Peglio, górskiej wioski odległej o trzy kilometry od Gravedony; w tamtejszym kościele również są malowidła naścienne tego płodnego artysty, w tym autoportret i wizerunki jego rodziny, jakie umieścił pośród wielu innych postaci.

W okolicy jest też wiele ciekawych szlaków, którymi można powędrować w głąb gór, jednak dla mnie było to zbyt daleko aby planować jakieś dłuższe wycieczki, zważywszy, że aby dojechać do Como potrzebowałam godziny, a z Como do Gravedony półtorej, co dawało pięć godzin jazdy, nie licząc przesiadek. Z tego też względu zwykle wybierałam trasy położone bliżej domu, dzięki czemu mogłam przeznaczyć więcej czasu na wędrówkę sensu stricto. Jednak zdarzało się ( jak to było w przypadku Madonny del Tiglio, której oktagonalna wieża zafascynowała mnie tak bardzo), iż jakieś miejsce do tego stopnia zawładnęło moją wyobraźnią, że bez względu na odległość po prostu musiałam zobaczyć je z bliska....
Jak zwykle można zobaczyć więcej zdjęć  z Gravedony w albumie>