.jpg)

Kajkowo, które do 1945 roku nosiło nazwę Buchwalde (Bukowy Las), przed wojną było dużą wsią o rozproszonej zabudowie zagrodowej. Większość budynków była murowana, we wsi znajdowała się również szkoła i karczma. Miejscowość zamieszkiwali głównie Mazurzy wyznania ewangelickiego oraz Niemcy. Działania wojenne nie spowodowały większych zniszczeń, jednak większość domów została zdewastowana i ograbiona w pierwszych powojennych miesiącach. Podobnie jak w innych miejscowościach dawnych Prus Wschodnich, nastąpiła tu niemal całkowita wymiana ludności. Opuszczone gospodarstwa zajmowali osadnicy przesiedleni z sąsiedniego Mazowsza oraz z Kresów Wschodnich, głównie z Wileńszczyzny, Nowogródczyzny i Wołynia.
Były to trudne czasy adaptacji, której towarzyszyło usuwanie niemieckich śladów w przestrzeni publicznej – m.in. spolszczoną nazwę wioski Bukowo zmieniono na Kajkowo. Miała ona upamiętnić postać mazurskiego poety Michała Kajki (1858–1940), który, choć mieszkał nieopodal Ełku, publikował swe wiersze w piśmie „Mazur” wydawanym w Ostródzie. Świadectwem tych przemian jest także kapliczka stojąca w dawnym centrum wioski. Chociaż ma tradycyjny kształt kapliczek maryjnych typowy dla sąsiedniej Warmii, jest stosunkowo świeżej daty i pochodzi z 1946 roku. Tuż obok niej znajduje się pomnik w formie głazu z napisem upamiętniającym 100-lecie odzyskania niepodległości przez Polskę.
Przed wojną w tym miejscu stał obelisk zwieńczony figurą orła, poświęcony pamięci dziewiętnastu młodych żołnierzy pochodzących z wioski, którzy zginęli na frontach I wojny światowej. Ich nazwiska umieszczono na dwóch metalowych płytach ozdobionych Krzyżem Żelaznym i napisem: „Poległym bohaterom wielkiej wojny ku czci i pamięci, żyjącym ku przestrodze”.
Niestety, historia kołem się toczy, a żyjący często pozostają głusi na jej przestrogi, co niejednokrotnie sprawia, że jedna pamięć zastępuje drugą. Nowi mieszkańcy wioski rozebrali obelisk, na jego miejscu wzniesiono kapliczkę, natomiast tablice zakopano. Odkryto je przypadkiem dopiero w 2014 roku, kiedy w centrum wsi budowano rondo. Aby zapobiec ich zniszczeniu, trzej mieszkańcy Kajkowa wydobyli tablice pod osłoną nocy. Co więcej, zadbali również o to, by zostały odrestaurowane i wyeksponowane w ostródzkim kościele ewangelicko-metodystycznym.*



Obecne Kajkowo to rozległa wieś, która w dużej mierze utraciła swój rolniczy charakter. Składa się z czterech głównych ulic biegnących od ronda z kapliczką w cztery strony świata, a od nich rozchodzi się siatka mniejszych i większych ulic i uliczek, w większości zabudowanych nowymi jednorodzinnymi domkami. Wyjątkiem jest ulica Widok, ale o niej napiszę więcej w jednym z następnych akapitów. Ponieważ tym razem nie chciałam powtarzać trasy z poprzedniego roku, kiedy dwukrotnie okrążyłam jezioro Sajmino, musiałam nieźle się nagłowić nad wybraniem odpowiedniej marszruty, która pozwoliłaby mi pokonać zaplanowaną liczbę kilometrów, a jednocześnie przebiegała w miejscach niezbyt oddalonych od ludzkich siedzib.
Postanowiłam, że przejdę część jednej z moich niegdyś ulubionych tras spacerowych, wiodącej przez Wzgórze Napoleona w kierunku wsi Brzydowo i Ornowo. Nie byłam tam od kilku lat, a to, co zobaczyłam, wprawiło mnie w osłupienie. Dawna brukowana droga niemal zniknęła pod warstwą ziemi, prawdopodobnie naniesionej przez liczne auta jeżdżące tam i z powrotem na nowo powstałe osiedle o niskiej zabudowie, a ze szpaleru okazałych drzew ostały się jedynie dwa.
Samo wzgórze nie jest zbyt wysokie (153 m n.p.m.), jednak ma ciekawą historię, o czym świadczy jego nazwa związana z kampanią wojsk napoleońskich z 1807 roku. Zanim pod koniec lutego Napoleon Bonaparte założył swoją kwaterę główną na ostródzkim zamku, przez okoliczne wsie przeszły oddziały marszałków Neya, Murata i Bernadotte’a. Właśnie na tym niewielkim wzniesieniu doszło do potyczki straży przedniej Wielkiej Armii z wycofującymi się oddziałami pruskimi i rosyjskimi, o czym w swoich pamiętnikach wspomina adiutant Napoleona Philippe Paul de Ségur.
Nie wiadomo, czy Napoleon istotnie postawił stopę w tym miejscu, jednak lokalny przekaz mówi o tym, że przed założeniem w Ostródzie swojej kwatery głównej to właśnie stąd cesarz patrzył na okolicę, aby ocenić jej strategiczne walory.
Jest to o tyle prawdopodobne, że różnica wysokości pomiędzy szczytem wzgórza a lustrem wody Jeziora Drwęckiego wynosi około 55 m, więc przy dobrej pogodzie można z niego zobaczyć panoramę miasta i okolicznych akwenów. Ten widok był jeszcze bardziej spektakularny do początków lat 70., zanim na większą skalę zaczęto wznosić osiedla składające się z czteropiętrowych bloków, które obecnie częściowo go przesłaniają.
Jednak militarne konotacje tego miejsca nie ograniczają się do czasów napoleońskich. W latach 1960–1994 w tym miejscu znajdowała się stacja radiolokacyjna będąca elementem systemu obrony powietrznej terytorium Polski. Składały się na nią liczne radary o czaszach w różnym kształcie, które obracały się, przeczesując niebo. Kiedy mieszkałam na ulicy Rycerskiej, z okna mojej kuchni mogłam obserwować ich pracę. Robiłam to często, ponieważ fascynował mnie ich widok, gdyż z oddali wyglądały niczym stado mechanicznych potworów kręcących się wokół osi i kiwających głowami.
Miałam z nimi osobiste porachunki, ponieważ swego czasu w ich pobliżu spotkała mnie pewna przygoda. Radary stały na betonowych rampach w miejscu otoczonym drzewami (patrz zdjęcia powyżej), obok którego biegł szlak prowadzący w stronę jeziora Jakuba. Pewnego razu wybrałam się tam z kolegą na zimowy spacer i zatrzymaliśmy się nieopodal na rozstajnych drogach, aby się zastanowić, którą z nich wybrać.
Nawet się nie obejrzeliśmy, a obok nas zatrzymał się wojskowy gazik, z którego wyskoczyło trzech żandarmów. Z punktu potraktowali nas ostro, oskarżając o nieuprawnione przebywanie w pobliżu terenu wojskowego, a następnie tonem nieznoszącym sprzeciwu zażądali od nas dowodów osobistych. Kolega położył uszy po sobie, ale ja z wrodzonej przekory zapytałam, dlaczego nie ma żadnego znaku ostrzegawczego i czy mamy pokazać książeczki wojskowe. Było to pytanie jak najbardziej uzasadnione, ponieważ ja pracowałam jako pielęgniarka, a kolega był studentem medycyny, więc oboje przeszliśmy obowiązkową komisję wojskową, zostaliśmy zmobilizowani i byliśmy wojakami w cywilu. Obyczaj był taki, że książeczkę wojskową należało zawsze mieć przy sobie celem okazania w razie potrzeby.
Panowie chyba sądzili, że to jakieś kpiny, bo się trochę wściekli i zaczęli pokrzykiwać, że natychmiast mamy pokazać dokumenty, albo nas zabiorą na odwach. Miny im zrzedły, kiedy faktycznie pokazaliśmy dowody osobiste i książeczki, z których wynikało, że mamy stopień podchorążego Wojska Polskiego. Najwyraźniej wytrąciło ich to z równowagi, ponieważ spisali nasze dane i zaczęli się odgrażać, że możemy się spodziewać wezwania celem złożenia wyjaśnień, bo zachodzi podejrzenie szpiegostwa. Prawdopodobnie za karę chcieli nam popsuć humor, bo skończyło się na groźbach i nigdy nikt się do nas nie odezwał w tej sprawie.



Ze Wzgórza Napoleona udałam się na południe, a następnie skręciłam na wschód w ulicę Polną, która ponownie zaprowadziła mnie do Kajkowa. Po drodze minęłam mnóstwo malowniczych domków i willi, które wyrosły w tej okolicy w ciągu kilku ostatnich lat. Stare mazurskie domostwa również bardzo się zmieniły, co jest skutkiem liftingu w postaci warstwy ocieplenia, tynków w pastelowych kolorach, plastikowych okien i dachów z blachodachówki. W zadbanych ogródkach przybyło nowych odmian krzewów i bylin, a stare nierówne chodniki pokryła kostka brukowa. Mimo wszystko nadal jest to miejsce, gdzie mówi się dzień dobry nieznajomym osobom, a dziecko jadące na swoim rowerku życzy przechodniowi miłego spaceru.
Niegdyś ulica Polna tylko w części miała utwardzoną nawierzchnię, a dalej była po prostu drogą gruntową prowadzącą na pola. Teraz, podobnie jak chodniki, wyłożono ją kostką brukową, co było dla mnie niemiłą niespodzianką, ponieważ jest to fatalne podłoże do chodzenia z kijkami. Nie wiedziałam o tej zmianie, bo ostatni raz odwiedziłam tę ulicę ponad dziesięć lat temu, kiedy pracowałam jako pielęgniarka środowiskowa. Mieszkała tam spora grupa moich pacjentów, kilku z nich przyjechało do Kajkowa tuż po wojnie jako repatrianci z Kresów. Byli to starsi, schorowani ludzie po ciężkich przejściach; widząc, że chętnie ich słucham, niejednokrotnie opowiadali mi o swojej burzliwej przeszłości i pierwszych latach na Ziemiach Odzyskanych.
Niebawem dotarłam do jednej z głównych ulic Kajkowa, która prowadzi do centralnego ronda z kapliczką. Tu znowu skręciłam na wschód w ulicę nomen omen Widok, o której wspominałam na początku. Jest to nazwa jak najbardziej zasłużona, bo widok z okien czterokondygnacyjnych budynków z pewnością jest oszałamiający. Ten teren jest płaskowyżem położonym nieco niżej niż Wzgórze Napoleona, jednak mimo to tworzy dość wysoką skarpę nad jeziorem Sajmino.
Również tu od końca XIX wieku przez wiele lat toczyły się „gry wojenne”. Już w czasach pruskich Ostróda była miastem garnizonowym, gdzie w Czerwonych i Białych Koszarach stacjonowały pułki piechoty i artylerii. Tereny ćwiczeń wojskowych wytyczono na obrzeżach Ostródy pomiędzy jeziorem Sajmino i Sement Mały, nieopodal obecnego Kajkowa i dawnego folwarku, po wojnie przekształconego w PGR. Był to rozległy piaszczysty teren z licznymi zagłębieniami i transzejami, których resztki były widoczne jeszcze w latach 60.
Po wojnie w Białych Koszarach zainstalowano pułk czołgów, który w tym miejscu odbywał swoje szkolenia. W lecie osobom plażującym na północnym brzegu jeziora często towarzyszył warkot silników i widok ogromnej chmury kurzu po jego drugiej stronie. Czasem można było zobaczyć czołgistów, którzy na rozkaz dowódcy zbiegali ze skarpy wprost na prowizoryczne kąpielisko, aby ochłodzić się w wodzie po kilkugodzinnych ćwiczeniach w ekstremalnych warunkach. W latach 90. XX wieku po likwidacji ostródzkiego garnizonu i jednostek pancernych dawny poligon stracił militarne przeznaczenie, a na jego części wytyczono nowe ulice (w tym właśnie ul. Widok) i rozpoczęła się zabudowa mieszkaniowa.



Osiedle „na Widoku” nadal jest w fazie budowy – oprócz przyjemnych dla oka budynków z dużymi balkonami nie ma tam jeszcze żadnej infrastruktury. Inaczej rzecz się ma w przypadku kilku domów wzniesionych wśród drzew na skarpie, skąd nad brzeg jeziora prowadzi malownicza, utwardzona ścieżka. Są one przepięknie położone, na krańcu alejki znajduje się „Podwórko Nivea”, bogato wyposażony plac zabaw, a tuż obok jest duża drewniana altana.
Tu po raz pierwszy spotkałam się z Martą, z którą wcześniej miałam tylko kontakt telefoniczny. Marta wykonała swój plan, więc zamierzała wrócić do domu, natomiast ja miałam jeszcze do przejścia niemal połowę zamierzonej trasy, która od tego miejsca pokrywała się z drogą, jaką przebyłam w ubiegłym roku. Znowu ruszyłam przed siebie po wybetonowanej ścieżce w stronę wschodniego krańca jeziora. Zauważyłam, że ubiegła surowa zima bardzo źle wpłynęła na jej stan, który aż się prosi o pilny remont. Jedynie fakt, że miałam na nogach solidne buty przeznaczone na górskie szlaki, sprawił, że bez szwanku udało mi się dojść do końca. Nie wspomnę, jakim problemem był marsz z kijkami, które nie tylko nie amortyzowały nierówności podłoża, lecz co i rusz zaczepiały o wystające grudy kruszejącego betonu. Był to moment, kiedy powiedziałam sobie, że następnym razem będę to miejsce omijać szerokim łukiem, a jeśli zdrowie mi pozwoli podjąć następne wyzwanie, raczej zaryzykuję marsz po leśnych drogach.
Mimo tych niedogodności byłam zdeterminowana, aby dotrwać do końca, tym bardziej że nie czułam zmęczenia, z którym zmagałam się w ubiegłym roku. Poza tym pogoda nieco się poprawiła – opadła mgła, chmury gdzieś odpłynęły, a słońce chylące się ku zachodowi wydobyło błękit jeziora i złoty kolor jesiennych liści. Mniej więcej w połowie drogi spotkałam seniorkę, która, podobnie jak ja, maszerowała z kijkami. Z miłym uśmiechem odpowiedziała na moje dzień dobry, więc zamiast iść dalej, obydwie przystanęłyśmy na pogawędkę. Powiedziała mi, że bakcyla nordic walkingu połknęła, kiedy zakończyła pracę, a dzieci odeszły z domu, a także o tym, że chodząc, często korzysta z odcinka Camino Polacco, który przebiega nieopodal Ostródy przez las nad Jeziorem Drwęckim. Pomyślałam, że jest to świetny pomysł, który można rozwinąć i wybrać jakąś jego część pomiędzy Olsztynem i Ostródą albo Ostródą i Iławą, gdzie również są przepiękne tereny. Niestety w niektórych miejscach szlak prowadzi poboczem dróg publicznych, co jest bardzo ryzykowne, więc na te fragmenty raczej bym się nie porywała.


Kiedy doszłam do krańca jeziora, GPS powiedział mi, że pokonałam dziewięciokilometrową trasę, więc z czystym sumieniem mogłabym przerwać marsz i taksówką wrócić do domu. Jednak czułam się na tyle dobrze, że postanowiłam iść dalej. Byłam szczęśliwa, że mimo obaw udało mi się osiągnąć cel. Co prawda nie był to wyczyn na miarę rzeczywistego wejścia na Lhotse, ale jak napisałam w ubiegłym roku – każdy ma swoje »Everesty«.
Zawsze z podziwem myślałam o alpinistach i himalaistach, którzy, zmagając się z własną słabością i chorobą górską w ekstremalnych warunkach, z narażeniem życia zdobywają górskie szczyty. Niegdyś nie rozumiałam, co ich pcha, aby iść do przodu – dotarło to do mnie, gdy po raz pierwszy płynęłam statkiem po jeziorze Como i patrzyłam na zielone Prealpy. Był to moment, kiedy zapragnęłam stanąć na jednym z tych wzniesień i spojrzeć z góry na otaczający mnie świat. Wtedy nie sądziłam, że kiedyś stanie się to moim udziałem i poczuję euforię, jaką daje osiągnięcie wymarzonego celu. Najpierw były to nieśmiało podejmowane próby, które mimo wszystko sprawiły, że uwierzyłam w swoje możliwości. W porównaniu z naprawdę wysokimi górami Prealpy przypominają kopiec kreta, jednak dla mnie to było to coś, co pozwoliło mi zrozumieć radość, jaką daje wysiłek fizyczny, i satysfakcję, kiedy mimo oporu, jaki nam stawia nasz własny organizm, udaje się stanąć na szczycie. Powiedzenie, że idzie się w góry, bo są, nabrało dla mnie nowego sensu – zrozumiałam, że tylko to, co wymaga wysiłku, jest naprawdę warte uwagi.
Kiedy podejmowałam decyzję o tym, jaki szczyt wybiorę na tegoroczne wyzwanie, od razu wiedziałam, że to będzie Lhotse. Nazwa tej góry szczególnie utkwiła mi w pamięci, kiedy dowiedziałam się o śmierci Stanisława Latałły, operatora filmowego, scenarzysty i aktora. Nie był himalaistą, jednak mimo minimalnego doświadczenia wziął udział w polskiej ekspedycji na tę górę jako operator filmowy odpowiedzialny za rejestrację przebiegu wspinaczki. Z relacji uczestników wyprawy wynika, że uparł się, aby oprócz swojego osobistego plecaka nieść również sprzęt do filmowania, co stanowiło duże dodatkowe obciążenie. Zmarł z wyczerpania podczas schodzenia do obozu, a jego ciało pochowano w szczelinie lodowca.
Był jeszcze jeden bardzo ważny powód – wyzwanie, które podjęłam, jest poświęcone pamięci Jerzego Kukuczki, jednego z najwybitniejszych himalaistów w historii, który jako drugi człowiek na Ziemi zdobył Koronę Himalajów i Karakorum. Kukuczka stracił życie na Lhotse, kiedy pękła lina zabezpieczająca i runął w dwukilometrową przepaść. Jego ciała nigdy nie odnaleziono – pozostała po nim pamięć jego osiągnięć i nieugiętego charakteru, jaki go cechował.
Na pamiątkę tego dnia został mi medal, który otrzymałam od Biegowych Wyzwań, i wspomnienie refleksji, jakie mi towarzyszyły podczas pokonywania wyznaczonej trasy. Lubię być sama ze sobą, zwłaszcza w chwilach, które są dla mnie ważne. Kiedy idę przed siebie po okolicy, gdzie żyję od lat, i patrzę, jak bardzo się zmieniła, nie mogę nie myśleć o pokoleniach ludzi, jacy tu niegdyś mieszkali, i o tych, które kiedyś przyjdą po mnie. Historię tej ziemi można podsumować jednym zdaniem: „Zmarłym ku czci, a żywym ku przestrodze”. Sądzę, że szczególnie powinniśmy o tym pamiętać w Dniu Niepodległości, gdyż jak nas uczy historia, nic nie jest nam dane na zawsze, a wszystko, co mamy, to tylko dzierżawa, a nie własność.
*Akcję wydobycia zasypanych elementów (dwóch płyt, Krzyża Żelaznego oraz figury orła) przeprowadzili w czerwcu 2014 roku trzej sąsiedzi, mieszkańcy Kajkowa: Grzegorz Szymański, Olgierd Wojciechowski oraz Piotr Matus, wspomagając się sprowadzoną na miejsce koparką. Renowację odnalezionych pamiątek sfinansowała Wspólnota Byłych Mieszkańców Powiatu Ostródzkiego, natomiast o znalezienie godnego miejsca oraz organizację ich uroczystego odsłonięcia (w październiku 2026 roku) zadbało ostródzkie Stowarzyszenie Mniejszości Niemieckiej „Jodły” we współpracy z parafią ewangelicko-metodystyczną. Więcej o tej historii można przeczytać
w relacji serwisu Wochenblatt.pl


Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Ze względu na spam wszystkie wypowiedzi podlegają moderacji, dlatego mogą pojawiać się z niewielkim opóźnieniem.