Powitanie.


Witam wszystkich czytelników, zarówno tych stałych, jak i okazjonalnych, zainteresowanych urodą północnych regionów Włoch. Znajdziecie tu kontynuację mojego bloga pod tym samym tytułem http://sukienkawkropki.blox.pl/html. Dla zachowania ciągłości, postanowiłam przenieść w to miejsce część moich starych postów, uaktualnionych i poprawionych. Mile są widziane komentarze, jak również pytania osób, które wybierają się w opisywane przeze mnie strony.
Na wszystkie z przyjemnością odpowiem!

czwartek, 1 listopada 2012

Lombardia. Cimitero Monumentale - zabytkowy cmentarz w Mediolanie.

 
Miasto Mediolan lata swojej świetności po raz pierwszy przeżywało pod panowaniem książąt z rodu Viscontich i Sforzów.  Z tych czasów w  kościołach pozostały liczne kaplice, sarkofagi i podziemne katakumby, gdzie zwykle dokonywano pochówków najznamienitszych osób. W późniejszym okresie podczas dominacji austriackiej miasto nieco straciło na znaczeniu, lecz po odzyskaniu przez Włochy niepodległości, w drugiej połowie XIX wieku
Cimitero Monumentaleponownie stało się ważnym ośrodkiem kulturalnym i przemysłowym.
Dziewiętnastowieczny Mediolan rozwijał się wspaniale, a do arystokracji z urodzenia dołączyła coraz liczniejsza, bogata burżuazja, prawdziwa "arystokracja pieniądza" Były to czasy, kiedy powstały całe kwartały ogromnych kamienic, a raczej miejskich pałaców, o bogatych zdobieniach,  wspaniałych wewnętrznych dziedzińcach i luksusowych apartamentach. Miały one nie tylko zapewnić swoim mieszkańcom wszelkie wygody, lecz przede wszystkim być świadectwem ich zamożności i prestiżu. To pragnienie podkreślenia świetności rodziny przejawiało się nie tylko w życiu doczesnym, miało także swój dalszy ciąg we wznoszeniu imponujących kaplic cmentarnych oraz okazałych nagrobków. Zresztą nie ma w tym nic zadziwiającego, gdyż ów obyczaj ma we Włoszech ogromną tradycję, i niejeden wybitny rzeźbiarz zdobył nieśmiertelną sławę tworząc grobowce na zamówienie papieży i władców; wystarczy wspomnieć w tym miejscu Michała Anioła, Donatella, Sansovina, czy Antonio Canovę.
Cimitero Monumentale Dziś ta " nagrobkowa moda" może się wydawać przejawem ludzkiej pychy i wybujałego ego, ale nie należy zapominać o tym, że nie tylko jest to  bardzo ważny aspekt włoskiej kultury, lecz również  istotna forma mecenatu, gdyż zamówienia na kaplice i rzeźby realizowali najwybitniejsi artyści danej epoki. O Cimitero Monumentale słyszałam niejednokrotnie, jako o  mediolańskim "muzeum pod gołym niebem". W głębi duszy miałam co do tego cień wątpliwości,  gdyż znając włoską skłonność do nadużywania entuzjastycznych przymiotników sądziłam, że  w  opowiadaniach o jego wspaniałościach jest nieco przesady, tym bardziej, że kilkakrotnie będąc w okolicy, widziałam w prześwicie ulic wielką, białą, eklektyczną budowlę, która (jak mi powiedziano) stanowi integralną część cmentarza. Nie wzbudziła ona mojego zachwytu,  gdyż z pewnej odległości przypominała mi teatralną dekorację wykonaną z płyty kartonowo-gipsowej, więc postanowiłam odłożyć projekt tej wizyty na bliżej nieokreśloną przyszłość. Jednak pewnego dnia, kiedy nie miałam ochoty na bardziej wyczerpujące wycieczki, postanowiłam, że mój wolny dzień poświęcę na odwiedzenie kilku zakątków w Mediolanie, w tym Cimitero Monumentale. Okazało się, że inne zakątki musiały poczekać, ponieważ na cmentarzu spędziłam cały dzień. Mimo to, zobaczyłam najwyżej jego  połowę, co Cimitero Monumentaleoczywiście musiało poskutkować następną wizytą. Niestety, nie udało mi się skorzystać z usług przewodnika (który w wyznaczone dni i godziny oprowadza grupy chętnych) czego bardzo żałuję, gdyż z pewnością mogłabym się dowiedzieć wielu interesujących szczegółów oraz zadać parę pytań. Jak wspominałam,  główny budynek cmentarza  nie wzbudził mojego entuzjazmu, mimo iż jest dziełem bardzo znanego  architekta Carlo Maciachni. Budowla powstała w latach 60 -tych XIX wieku, jest kompilacją stylu neogotyckiego, bizantyńskiego i romańskiego, co chyba podobało się jego współczesnym, skoro Rada Miasta zaakceptowała  projekt... Ponieważ w Mediolanie  w owych czasach było wiele mniejszych i większych cmentarzy, podjęto decyzję o uporządkowaniu tego stanu rzeczy, zarówno ze względów organizacyjnych, jak i sanitarnych. Niejako "przy okazji"  postanowiono też stworzyć godne miejsce, gdzie mogłyby spocząć prochy ludzi zasłużonych. W związku z tym, powstał okazały centralny korpus z monumentalnymi schodami zwany "Famedio", oraz dwa boczne skrzydła połączone z nim długimi portykami. Famedio, czyli  "Świątynia Sławy", jest poświęcone pamięci ludzi związanych z Mediolanem i szczególnie zasłużonych dla narodowej kultury. W jego centralnym miejscu umieszczono wielki sarkofag, gdzie spoczął Alessandro Manzoni, pisarz będący  dla Włoch tym, czym Henryk Sienkiewicz dla Polski. Napisał on najwybitniejszą włoską powieść, "Promessi sposi", której akcja toczy się  nad jeziorem Como, w Lecco, Mediolanie i jego okolicy.
Cimitero MonumentaleNieopodal Manzoniego spoczywa inny XIX -wieczny pisarz i patriota, Carlo Cattaneo. Brakuje grobu Verdiego, mimo iż za życia był bardzo związany z Mediolanem, ponieważ pochowano go w innej części miasta, w domu opieki dla emerytowanych muzyków ufundowanym przez kompozytora. Natomiast w bocznych skrzydłach znajdują się ogromne, piętrowe katakumby, gdzie leżą nie tylko doczesne szczątki wielu wybitnych osób zasłużonych dla społeczeństwa, lecz również tych, którzy mieli odpowiednie środki, aby tu sobie wykupić  miejsce wiecznego spoczynku. Z tyłu, za budynkiem Famedio, jest ogromy obszar właściwego cmentarza liczący 25 hektarów, składający się z wielu sektorów przedzielonych symetrycznie biegnącymi alejkami. W części za lewym skrzydłem  spoczywają chrześcijanie obrządków nie - katolickich, natomiast  w sektorze po stronie prawej jest cmentarz żydowski. W głębi znajduje się ossarium, a jeszcze dalej, na końcu głównej alei, budynek najstarszego w Europie krematorium. Na całym obszarze na przestrzeni minionych 150 lat powstała ogromna ilość kaplic i nagrobków w różnych stylach, od realizmu, poprzez eklektyzm i symbolizm, a na sztuce współczesnej skończywszy. Jedne z nich zadziwiają bogactwem i ogromem, inne swą niespotkaną formą, zaś jeszczCimitero Monumentalee inne budzą wzruszenie prostotą  emocjonalnego przekazu. Gdybym chciała napisać  parę słów przynajmniej o  najbardziej niecodziennych, powstałaby dość gruba książka, jednak nie sposób nie zatrzymać się choć przez chwilę przy tych, które z jakiegoś powodu szczególnie utkwiły mi w pamięci. I tak, nie mogę pominąć dwóch nagrobków  znajdujących się w galerii obok Famedio, ozdobionych pięknymi rzeźbami z białego marmuru. Pierwsza przestawia postać młodej, nagiej dziewczyny, natomiast druga matkę trzymającą w ramionach małe dziecko. Na cmentarzu znalazłam  wiele posągów bardzo wymownych, jak piękna postać młodej kobiety z niemowlęciem na kolanach, anioł pochylający się nad maleństwem w kołysce, czy grupę dwojga dzieci przytulonych do siebie, umieszczoną na nagrobku, gdzie pochowano ich matkę. Są tu wykuci w marmurze żołnierze, którzy padli na polu chwały, spoczywający na płycie grobu, gdzie złożono ich doczesne szczątki, czy postać mężczyzny  wkładającego bochenek chleba do pieca (zmarły był starszym cechu piekarzy). Należy też wspomnieć  dwie okazałe budowle widoczne z daleka, górujące swoim rozmiarami nad całym otoczeniem. Pierwsza należy do rodziny Bocconi, której Mediolan zawdzięcza  prywatną uczelnię cieszącą się wielką renomą ( nosi ona nazwisko Ferdynanda Bocconi, swego założyciela) z ogromnym krzyżem i wieloma figurami nadnaturalnej wielkości.
Cimitero MonumentaleDrugi, również bardzo szczególny grobowiec należy do rodziny Campari (właścicieli firmy produkującej sławne na całym świecie drinki) ozdobiony grupą przestawiającą Chrystusa siedzącego przy stole  podczas ostatniej wieczerzy, również w co najmniej naturalnych rozmiarach. Zapadła mi w pamięć także okazała, lecz dość skromna kaplica grobowa Artura Toscaniniego, wykonana z białego marmuru, pokryta symbolicznymi płaskorzeźbami oraz miejsce zbiorowego pochówku Kawalerów Grobu Świętego; pozbawione zbędnych detali, z sylwetkami rycerzy w zakonnych płaszczach wykonanymi metodą sgraffito. Aby dokładnie obejrzeć cały cmentarz należy spędzić tam wiele godzin, gdyż w zasadzie każda kaplica i grobowiec zasługuje na uwagę. Mnie szczególnie zainteresowała część żydowska, nieco odmienna w charakterze, gdzie oprócz bardzo okazałych nagrobków, widzi się również małe, proste tabliczki, z nazwiskiem zmarłego. Oczywiście, i tu nie brakuje bardzo ciekawych, symbolicznych wyobrażeń, jak choćby dziewczynka wstępująca na schody, czy dwa drzewa  przypominające ludzkie ręce  splecione do modlitwy, lub dwie istoty, których nawet śmierć nie rozłączy...Cimitero Monumentale

 Cały cmentarz nieco przytłacza, zarówno obszarem, jak i wystrojem. Nawet podczas wielokrotnych wizyt nie sposób ogarnąć  ogromu  szczegółów niosących przesłanie o smutku rozstania i rodzinnych tragediach, kiedy odchodziły dzieci ledwie narodzone, młodzi ludzie zmarli gwałtowną śmiercią, matki i ojcowie rodzin w kwiecie wieku... Jest tu bardzo wiele rzeźb o zdecydowanie portretowym charakterze, jakby sam zmarły strzegł miejsca swego wiecznego spoczynku, zaś inne przedstawiają go w codziennych sytuacjach, takim, jaki był za życia. Z pewnością jest to miejsce niezwykłe i godne uwagi na bogatej liście mediolańskich zabytków, jakimi szczyci się to miasto, zaś architektura i rzeźba w przeważającej części zasługuje na miano dzieł sztuki i jest interesującym świadectwem gustu panującego w danej epoce. Jednak nagromadzenie tych wspaniałości sprawia, że (przynajmniej w moim odczuciu) nie ma tu tej intymności i atmosfery, jaką się oddycha na małych, wiejskich cmentarzach,  skłaniającej do refleksji i zadumy.

Mimo to, w tym "Nekropolis" znalazłam coś, co mnie poruszyło i zaintrygowało, zagadkę, której mimo starań, nie udało mi się rozwiązać. W jednym ze skrzydeł głównego budynku umieszczono skromną stelę, gdzie na podstawie widnieją  zdjęcia przedstawiające dwie kobiety i dwóch mężczyzn. Na obelisku umieszczono napis:
 Cimitero Monumentale    ALLA BALDA GIOVINEZZA
                              INES - VITTORIO
                               EURIDE - MOSE
                                  MENOTTI
   SEMPRE PIU TRISTE IL RINNOVATO PIANTO

Sii fedele fino alla morte,
ed io ti daro'
corona della vita.
                            Apocalisse
     ( Śmiałej młodości Inez, Wiktora,
            Eurydyki i Mojżesza Menottich,
 coraz smutniejszy, niekończący się płacz.
 Bądź wierny aż do śmierci,
       a ja ci dam koronę życia.                                                                       [Apokalipsa] )

                                                
Na steli nie umieszczono żadnej wskazówki, ani daty śmierci tych czworga młodych ludzi. Ponieważ nosili to samo nazwisko zapewne łączyły ich więzy rodzinne, jednak  ich charakter trudno odgadnąć. Być może byli rodzeństwem, a może dwiema parami małżonków? Jakie były okoliczności, w których stracili życie i kto ich opłakiwał? Mimo iż zdjęcia wskazują, że żyli przed Wielką Wojną, pod obeliskiem  oprócz wiązanki sztucznych kwiatów zastałam dużą donicę z chryzantemami, co świadczy o tym, że ich pamięć nadal jest dla kogoś żywa, mimo upływu wielu lat.

Cimitero Monumentale w chwili obecnej nie jest jedynym mediolańskim cmentarzem, lecz mimo jego zabytkowego charakteru nadal odbywają się tu pochówki, gdyż kaplice i grobowce rodzinne są w stanie pomieścić szczątki jeszcze wielu zmarłych. Nadal też kultywuje się  tradycję grzebania na nim ludzi szczególnie zasłużonych na polu kultury.

17 komentarzy:

  1. Uwielbiam cmentarze. Przypominają, że wszystko przemija i nic nie jest dane na zawsze. I te wszystkie historie ludzkie, które kryją się za nagrobkami.
    Cmentarz w Mediolanie jest niesamowity. Pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja mam podobne odczucia, dlatego podczas moich wędrówek często zachodziłam na cmentarze, zwłaszcza te w małych, górskich wioskach. A Monumentale jest faktycznie wyjątkowym świadectwem włoskiej kultury.Pozdrawiam nawzajem!

      Usuń
    2. Taką myśl wyraził również jeden z pisarzy biblijnych. który napisał,ze lepiej is do domu żałoby ja do domu wesela.... Jest nad czym myśleć.
      Pozdrawiam :)

      Usuń
  2. Ja także bardzo lubię zwiedzać (tak, właśnie zwiedzać, a nie tylko odwiedzać) piękne nekropolie - pełnie ciekawych dzieł sztuki i pełne ludzkich historii; lektura zapisów na nagrobkach pozwala dopowiadać sobie losy tych, którzy są już po drugiej stronie. Całkiem niedawno odkryłam w sobie te "dziwne" (zdaniem mojej rodzicielki zamiłowanie do spacerów po starych cmentarzach. Mediolański aczkolwiek może sprawia wrażenie przytłaczającego monumentalnością niektórych budowli posiada wiele ciekawych "eksponatów". Scena Ostatniej wieczerzy - mnie zadziwiła. A dzisiejsze współczesne cmentarze takie zwykłe i nudne :( i zatłoczone w jeden dzień w roku. Jeden, jedyny, w który nie lubię ich odwiedzać, ale odwiedzam, bo tradycja...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Pamiętam Twój wpis o Pere Lachaise, który jakoś mi się skojarzył z Monumentale chociaż większego pdobieństwa chyba pomiędzy nimi nie ma. Ja też nie przepadam za atmosferą dzisiejszego dnia za to bardzo lubię dni poświąteczne, kiedy cmentarze są puste ale jeszcze stoją kwiaty i płoną znicze, zwłaszcza na tych starszych, gdzie nagrobki są skromniejsze i jest dużo starych drzew. A co do grobu rodziny Campari to przyznam, że byłam w szoku! Jednocześnie ze mną był tam jakiś pan, który też zwiedzał cmentarz i robił zdjęcia. Jakoś mimo woli odezwałam się do niego przysłowiem "Modestia umana ...i nie zdążyłam dokończyć bo on zrobił to za mnie mówiąc..non l'ha limiti..."Ale co kraj to obyczaj. Pozdrawiam!

      Usuń
  3. Istotnie, trudno o dwa bardziej odległe cmentarze od tych, które pojawiają się dziś na naszych dwóch blogach :) Wielki, monumentalny, pełen zabytkowych (i zbytkownych) pomników, pełen dzieł sztuki - i ten drugi, właściwie wiejski, bardzo skromny. Skrawek ziemi.

    A każdy można czytać jak wielką księgę. Jedną wielką, pełną złoceń i pięknych miniatur a drugą uboższą ale też ciekawą. Rzeczywiście ta eklektyczna budowla jest dość... specyficzna :) Natomiast pomniki i historie, które za nimi się skrywają - nadzwyczaj ciekawe. I tajemnicza zagadka z pięknym epitafium... pozostanie tajemnicą.

    Dziękuję za włoski wieczór:) i serdecznie pozdrawiam!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To dobre określenie cmentarza który istotnie można nazwać "wielką księgą"...Równiez pozdrawiam!

      Usuń
  4. Odpowiedzi
    1. Eureka! Odkrylam blog, ktory opisuje bliskie- nie tylko geograficznie- mi miejsca. Mysle, ze moglysmy minac sie nie raz na lombardzkich szlakach. Torno, San Pietro al Monte, Villa Balbianello i inne miejsca nad Jeziorem to nasze czeste niedzielne wypady.
      Od dzis bede stalym gosciem na twoim blogu.
      Sciskam. Renata z Desio

      Usuń
    2. Cześć witam z przyjemnością, jak widzę byłyśmy nieomal sąsadkami! Ja dość długo mieszkałam w Limbiate a ostatnio pracowałam w Muggio, więc Desio miałam po drodze. Cieszę się że mnie odwiedziłaś, mam nadzieję że Ci spodobają się moje wpisy i nie znajdziesz w nich zbyt wielu nieścisłości. Serdecznie pozdrawiam!

      Usuń
    3. Jo > kiedy zobaczyłam u Ciebie zdjęcie z cmentarza, wiedziałam ze równiez Monumentale Cię zainteresuje!

      Usuń
  5. No faktycznie, dla mnie Muggiò i Limbiate (oraz pare innych) to moje zawodowe szlaki.
    A co do niescislosci, to nie ma obawy, nigdy nie mialam takiej wiedzy i dokumentacji;)
    Alla prossima.
    Renata

    OdpowiedzUsuń
  6. Cmentarze, czy to mediolanski czy zakopiański, zawsze przypominają mi, że życie to tylko przemijanie......Alina

    OdpowiedzUsuń
  7. No proszę a moi rodziciele właśnie wrócili z Toskanii. Pomyśleć, że po cmentarzach nie chodzili a spoglądając na ten mediolański mogli sporo stracić :)
    Zabytkowy cmentarz to drugie najpiękniejsze miejsce po parku. Też sobie fundnę wpis o cmentarzu!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Mam nadzieję że rodziciele wrócili zadowoleni a pogoda dopisała. Czekam na Twój wpis, z pewnością zaskoczysz mnie czymś interesującym!

      Usuń
  8. Szczęściarze, mają to o czym ja marzę...
    Myślę chodząc przez cmentarze.
    Jak znaleźć grób mojej Babci w Mediolanie?
    Czy ktoś mi pomoże? Proszę, jadę tam i chciałabym pochylić się nad jej grobem.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Bardzo przepraszam, że nie odpowiedziałam wcześniej, ostatnio rzadko zaglądam na bloga a z jakiegoś powodu nie przychodzą do mnie powiadomienia o nowych komentarzach na pocztę...jeśli Pani to przeczyta, to proszę napisać do mnie na maila który widnieje po prawej stronie bloga pod zdjęciem profilowym. Pozdrawiam;)

      Usuń